Czy Rodzina 500 plus poprawiła życie Polaków? Odpowiedź może zaniepokoić

Program Rodzina 500 plus autorstwa Prawa i Sprawiedliwości obowiązuje od 1 kwietnia 2016 roku.
Program Rodzina 500 plus autorstwa Prawa i Sprawiedliwości obowiązuje od 1 kwietnia 2016 roku. Fot. naTemat
Najważniejszy program Prawa i Sprawiedliwości od początku wzbudzał gorące dyskusje, ale w swoim założeniu miał pomóc najbiedniejszym rodzinom i przyczynić się do wzrostu liczby urodzeń w Polsce. Blisko dwa lata czekaliśmy na dane o wpływie Rodzina 500 plus na rynek pracy. Wnioski są niepokojące i już w tej chwili pojawia się potrzeba niezbędnej reformy.

Teza
Według ostatnich danych GUS oraz opinii m.in. analityka Marcina Lipki, program Rodzina 500 plus nie promuje zatrudnienia i zaczyna sprzyjać wzrostowi bierności zawodowej, co ma negatywny wpływ na całą gospodarkę.
A Ty jak myślisz?
czy
Rodzina 500 plus obowiązuje w Polsce od 1 kwietnia 2016 roku. W swoim założeniu ma nieść pomoc finansową w wysokości 500 zł miesięcznie na drugie i kolejne dziecko, niezależnie od dochodu. Także osoby, które mają przeciętny miesięczny dochód w wysokości 800 zł lub 1200 zł w przypadku zajmowania się dzieckiem niepełnosprawnym, otrzymują wsparcie finansowe na pierwsze lub jedyne dziecko.

Brak wzrostu liczby urodzeń
Program Rodzina 500 plus został pomyślany przede wszystkim jako program pronatalistyczny. Wchodził w skład szerszej strategii wzrostu liczby urodzin w Polsce. Jednak jak się szybko okazało, nie doprowadził do wielkiego wzrostu nowych obywateli. W 2016 roku Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oszacowało, że wprowadzenie Rodzina 500 plus spowoduje łączny wzrost liczby urodzeń o 289 tys. w latach 2016-26 (o ok. 7,6 proc.). Z tego tytułu, wzrost prognozowanego współczynnika dzietności w 2016 roku był o 0,16 większy w porównaniu z sytuacją bez programu.

Tak było na początku. Zaś najnowsze dane z GUS i PESEL pokazały, że w grudniu 2017 roku oraz w styczniu 2018 roku urodziło się mniej dzieci niż było to w przypadku 2016 roku. Przekłada się to na ok. tysiąca dzieci mniej w końcówce 2017 roku, aniżeli było to rok wcześniej. Z kolei styczeń do ubiegłego roku jest do tyłu o liczbę 7 tysięcy.


Zofia Szweda, demograf ze Szkoły Głównej Handlowej, wyjaśniała ten stan rzeczy na łamach "Dziennika Gazety Prawnej": – Ci, którzy chcieli mieć dziecko, przyspieszyli swoją decyzję, natomiast wyczerpuje się potencjał do rodzenia kolejnych dzieci. Chodzi o to, że roczniki wyżu demograficznego z początku lat 80. mają dziś co najmniej 35 lat. Szansa na kolejne dzieci jest u nich coraz mniejsza – powiedziała.

Zły wpływ na rynek pracy
Rodzina 500 plus przyczynia się do spadku poziomu aktywności zawodowej. Dane GUS za III kwartał 2017 roku pokazują, że tak źle nie było od 20 lat. Najmniej osób pracuje, brakuje także chętnych do podjęcia pracy. Aktywność zawodowa kobiet w wieku 25-34 lat wynosi 74,2 proc. Skutkiem tej sytuacji może być niskie świadczenie emerytalne w przyszłości.

U rodziców, którzy pobierają świadczenie 500 plus na pierwsze i jedyne dziecko aktywność zawodowa wynosi jedynie 69,7 proc.. Rodziny, których dochód przekracza kryterium programu, mają wskaźnik dużo większy, bo 89 proc.. Według danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej 723 tysiące rodzin pobiera 500 plus na pierwsze i jedyne dziecko. To daje liczbę 350-400 tysięcy dorosłych bez pracy. Stosunkowo niskie kryterium dochodowe na pierwsze dziecko ma odwrotny skutek. Jak pisze "Onet", "zniechęca to rodziców do szukania pracy w obawie o utratę świadczenia. Bardziej opłaca im się pozostawać na bezrobociu i dostawać 500 zł na dziecko, niż zatrudnić się i je stracić".
Uszczelnianie systemu z powodu oszustw
W 2017 roku rząd wprowadził poprawki do ustawy dotyczącej zmian w programie Rodzina 500 Plus, który miały nie dopuścić do wyłudzania pieniędzy na dużą skalę. Polacy nagminnie wymyślali sposoby, aby pobrać świadczenie mimo niespełniania kryterium dochodowego lub niewychowywania samotnie dziecka. Jednym z nich była sytuacja, gdzie osoby zwalniały się z pracy i zatrudniały za niższą pensję u tego samego pracodawcy.

Rząd wyeliminował także osoby, które zgłaszały się z dzieckiem jako samotny rodzic, ale w rzeczywistości żyły z partnerem. "Business Insider" podał, że takich przypadków było ok. 30 tysięcy. Mechanizmy uszczelniające ogółem wykluczyły świadczenia dla 81 tys. rodzin.

Domowy budżet
W połowie 2017 roku wyliczenia GUS były optymistyczne. Pieniądze z programu Rodzina 500 plus stanowiły przeciętnie 16,8 proc. dochodów na osobę w rodzinach, które korzystały ze wsparcia. W przypadku miejskich liczby wynosiły 15,4 proc., a w wiejskich 18,5 proc. Dodatkowe 500 zł na dziecko przyczyniło się do tego, że rodziny większy procent swojego dochodu przeznaczały na rekreację i kulturę, żywność, transport i obuwie. Wydawano także mniej niż w 2016 roku na kwestie zdrowotne i mieszkaniowe jak czynsz czy opłaty za media.

Marcin Lipka, analityk Cinkciarz.pl, zauważa jednak, że Rodzina 500 plus działa tak naprawdę w jednym, konkretnym i bardzo ważnym przypadku, czyli pomaga rodzinom żyjącym w skrajnym ubóstwie. W większym obrazie ma jednak znaczący wpływ na psucie rynku. "Odebranie świadczeń najgorzej sytuowanym rodzinom nie ma sensu, ponieważ to właśnie one tak naprawdę najbardziej potrzebują tych środków. Z drugiej jednak strony ponad 1,5 mln gospodarstw domowych (czyli ok. 2,5 mln dorosłych) zastanawia się obecnie, czy warto, by współmałżonek poszedł do pracy, czy opłaca starać się o awans, podwyżkę lub poprawę swoich kwalifikacji. W wielu przypadkach odpowiedź może być negatywna, a co gorsze będzie to miało logiczne, finansowe uzasadnienie" – napisał.

Analityk wskazuje, że rozwiązanie problemu nie będzie łatwe. "Rezygnacja z kryterium dochodowego na pierwsze dziecko lub jego drastyczne podniesienie oznacza wzrost kosztów programu nawet o kilkanaście miliardów złotych rocznie" – stwierdza.

Jego wnioski potwierdzają, że utrzymanie się alarmujących danych podawanych przez GUS może mieć wyjątkowo negatywny rezultat. "Z kolei utrzymanie bieżących zasad zniechęcających do podjęcia zatrudnienia przez znaczną część społeczeństwa spowoduje prawdopodobnie nasilenie zjawiska bierności zawodowej, i to wtedy, gdy popyt na pracę w Polsce jest największy od przynajmniej 25 lat. Finalnie wpłynie to także negatywnie na całą gospodarkę łącznie z najmniej zamożnymi beneficjentami tego programu, którzy ze względu na długą przerwę w karierze zawodowej będą mieli trudności w znalezieniu pracy, gdy ich dzieci dorosną" – uzasadnia dalej.

Rośnie niechęć Polaków
Niedawny sondaż dla "Super Expressu" pokazał, jaki stosunek mają Polacy do programu Rodzina 500 plus. Okazuje się, że szeroki dostęp do niego nie odpowiada zdecydowanej większości. Polacy chcą, aby pieniądze nie były wypłacane tym, którzy zarabiają najlepiej. Ankietowanym zadano istotne pytanie: "Czy uważasz, że rodziny zarabiające miesięcznie powyżej 10 tys. zł na osobę powinny otrzymywać środki z programu 500 plus?". I jak się okazało, aż 81 proc. respondentów odpowiedziało negatywnie. 19 proc. poparcia to wyjątkowo słaby wynik.

Jak stwierdziła Małgorzata Kolińska-Dąbrowska na koniec swojego artykułu w "Gazecie Wyborczej": "Ustawa Rodzina 500 plus stała się wielbłądem z powodu pośpiechu, w jakim była procedowana. Była sztandarowym projektem PiS i miała wejść w życie jak najszybciej. Uwagi opozycji nie były brane pod uwagę, a posłowie PiS czekali tylko na moment, by zagłosować na 'tak'".
WNIOSKI

PRAWDA

Rodzina 500 plus z założenia ma nieść pomoc najbiedniejszym rodzinom i przyczynić się do baby boomu, lecz w obecnej formie zaczyna osiągać odwrotny efekt. Nie nastąpił wzrost liczby urodzeń, pogarsza się aktywność zawodowa kobiet, kryterium dochodowe dla pierwszego dziecka jest za niskie i przede wszystkim coraz więcej rodzin zastanawia się, czy warto pójść do pracy lub podnosić swoje kwalifikacje. Bez odpowiedniej reformy, która nie będzie łatwa, program PiS będzie coraz gorzej wpływał na gospodarkę.
Zapowiedzi trudatów
Trudaty, nad którymi teraz pracujemy

To ostatni widok, który chcesz zobaczyć przed odlotem. Zdjęcie straszy w wakacje, ale czy słusznie?

Trudat - lekko


Masz pomysł na temat Trudata?

Zgłoś pomysł
Trwa ładowanie komentarzy...